تبلیغات
روح الله - از عراق تا پاریس
از عراق تا پاریس


اعطای حق کاپیتولاسیون ( قضاوت کنسولی) به مستشاران نظامی و اتباع آمریکایی و تصویب آن در مجلس ایران، موضوع سخنرانی و اعلامیه ی تند حضرت امام در چهارم آبان 1343 بود که به تبعید به ترکیه در سیزدهم آبان ماه انجامید. یازده ماه پس از تبعید به ترکیه، کشور عراق، دومین تبعیدگاه پذیرای امام بود. اقامت امام در نجف، با همه ی فراز و نشیب هایش، سیزده سال به طول انجامید. هشدار حکومت بعث در مورد دخالت در امور سیاسی و محاصره ی خانه ی امام در مهرماه 1357، گویای مواضع جدید دولت عراق و توافق با دولت ایران بود.
حجت الاسلام سیدهادی موسوی، از یاران و شاگردان امام، خاطره ی خروج از نجف و عراق و عزیمت به کشور دیگری را که آن روز احتمال می دادند کویت یا یک کشور مسلمان باشد، بیان می کند.
هرچند حوادثی که هنگام سفر پیش آمد، به گونه ی دیگری رقم خورد که برای همراهان و مشایعت کنندگان، دور از انتظار بود:
ما خبر محاصره بودن امام را به همه جا داده بودیم و توانسته بودیم این موفقیت را پیدا کنیم که غیر مستقیم، از طریق کشورهای خلیج فارس، همه را آگاه کنیم، حتی با تلفن هایی که خارج از نجف انجام می دادیم و نامه هایی که خارج از نجف، پست می کردیم؛ چون فکر می کردیم آن جاها سانسور باشد و نگذارند به ایران و اروپا و آمریکا منتقل شود. همه جا توانسته بودیم اطلاع بدهیم که امام، تحت محاصره است و حزب بعث، معلوم نیست که چه نقشه ای در سر دارد. این ها موجب شده بود که خیلی ها دست به کار شوند و یک سری کارهایی را انجام دهند که افکار عمومی جهان را متوجه این قضیه بکنند.
امام، نماز خواند و زیارت کرد. از دم در حرم، سوار ماشین شدیم و به طرف بصره، حرکت کردیم. از نجف راهی دارد که می آید برای حله و دیوانیه. برای بصره، حدود پنج - شش ساعت راه است. دوستان گفتند که امام، عازم است. آقای دکتر یزدی- که در بین مشایعت کنندگان حضور داشتند. گفتند:« من هم می توانم با امام بروم». خب ما از یک جهت، کمی خیال مان راحت شد به این که، ایشان گذرنامه اش آماده است. گذرنامه های ما آماده نبود؛ یعنی نیاز به این داشت که ما به اصطلاح، ویزای ورودی کشورها را بگیریم و این کار را نکرده بودیم. فقط دو نفر از رفقا ویزا داشتند که می توانستند مثلاً کویت بروند. ایشان گذرنامه ی بازی داشت و می توانست امام را در هر کشوری، همراهی کند. ما از این جهت، مقداری خیال مان راحت شد.
این را در ذهنم داشتم که:« خرج الحسین من المدینه خائفاً کخروج موسی خائفاً یترقب».(1) ما از طرفی، فکر این بودیم که با رفتن امام چه خواهد شد و امام کجا مستقر می شود؟ سرنوشت امام به کجا می انجامد؟ سرنوشت مبارزات به کجا می انجامد؟ آیا واقعاً شاه، موفق شده که ریشه ی مبارزه را بخشکاند و جلوی انقلاب اسلامی را بگیرد و یا عکس این خواهد شد؟ انقلاب، به اوج خودش خواهد رسید با حرکت امام؟ آیا امام، جان سالم به در خواهند برد؟ کجا مستقر خواهند شد؟ یا این که امام همه ی این ها را با موفقیت پشت سر می گذارد؟
این ها مسائلی بود که واقعاً برای ما موجب نگرانی بود. آیا با نجات از دست حزب بعث، واقعاً احساس راحتی خواهیم کرد؟ کما این که همین جور هم شد. سرانجام ما صبح آمدیم دم منزل امام و منتظر ماندیم تا امام بیرون بیاید. بعد از اذان و قبل از طلوع خورشید، امام تشریف آوردند، برای بعد از شاید ده- دوازده روز که هیچ بیرون نیامده بود. غیر از نشستی که شب خدمت امام رفته بودیم، برای اولین بار بعد از این ده - دوازده روز آمدند بیرون. همین طور پیاده، مشرف شدند حرم...
ما گفتیم روزهای اول اقلاً یک کسی همراه امام باشد و ایشان هم اعلام آمادگی کردند و راه افتادیم. امام در یک ماشین بودند با آقای احمدآقا و راننده و گاهی هم می شد یکی از رفقا- که حالا من یادم نیست چه کسانی بودند- می رفتند. جا به جا نفر سومی هم در ماشین بود و ماها هم دیگر هر چند نفری توی یک ماشین. به نظرم چهار یا پنج تا ماشین بود که راه افتاد. صبحانه را آمدیم در بین راه، کنار یک دکه ای که آن جا بود. چون وسایل هم داشتیم، نان و چای و این ها را برداشته بودند. نشستیم به صورت حلقوی، صبحانه خوردیم. صحبت ها شد. از آن صحبت ها، چیزی یادم نیست و در خاطرم نمانده است. فقط این یادم است که امام در طول این سفر، هیچ اضطراب و نگرانی که چه خواهد شد، نداشتند و این در سیمای همه ی ما مشهود بود؛ ولی در سیمای حضرت امام، کوچک ترین اضطراب و نگرانی دیده نمی شد، خیلی ثابت و استوار، انگار که مثلاً از نجف راه افتاده برای زیارت کربلا. مثلاً آرام تر و در مسافتی بیش تر. خب این ها موجب قوت قلب ما می شد.
ظهر را آمدیم در زبیر حدود ( سی کیلومتری بصره) آن جا ایستادیم نماز بخوانیم. وارد مسجدی شدیم. البته از ظهر گذشته بود که معمولاً هم آن جا مساجد اهل سنت بود که اول ظهر نماز را می خوانند. دیگر نماز جماعتی وجود نداشت. امام آن جا وضو گرفتند که این وضو گرفتن هم، یک خاطره ی جالبی دارد؛ در رعایت ریختن آب و کیفیت وضو گرفتن. این ها چیزهایی بود که امام، خیلی رعایت می کرد و واقعاً کسی که در اوج این نهضت قرار داشت و آن را رهبری می کرد که بعدش به ثمر رساند و دنیا را متوجه خودش کرد، از این مسائل بسیار جزئی و ساده، غافل نبود. امام، وضویی در آن جا گرفت که خاطره اش هنوز هم در ذهن همه ی دوستان و رفقایی که همراه امام بودند، هست و همه را جلب کرد، حتی راننده هایی که بعضاً همراه ما آمده بودند. امام، شیر آب را به مقدار خیلی کم و باریک باز کردند، دست و صورت شان را شستند. وقتی می خواستند دست راست را بشویند، به مقدار یک کف دست، آب وضو گرفتند و شیر را بستند. بعد برای دست چپ، باز آب را باز کردند و دوباره شیر را بستند که شاید من دقیقاً حساب کنم، اما یک لیوان آب هم در این وضو مصرف نکردند و این، چیز خیلی عجیبی بود.
ما نماز را خواندیم. به نظرم می آید که نماز در آن جا خوانده نشد؛ بله، آمدیم نماز بخوانیم که دیدیم درب مسجد، بسته است. فقط در ورودی به حیاط باز بود که ما توانستیم برویم وضو بگیریم. رفتیم برای بصره، نخیر بصره هم نماز نخواندیم، رفتیم سر مرز صفوان. آن جا توی گمرک، یک موکت آوردند انداختند که فیلمی هم از آن نماز جماعت گرفته شد... .
نماز را تمام کردیم و دم ماشین آمدیم. امام، برای خداحافظی، چند کلمه ای صحبت کردند و ما هم دست امام را بوسیدیم.
بچه ها منقلب بودند و گریه می کردند. باز همان صحبت های شان را تکرار فرمودند که:« من شماها را فراموش نمی کنم. شماها نگران من نباشید! من هر جا هستم، نگران شماها هستم و ان شاء الله اگر جایی مستقر شدم، در خدمت شماها خواهم بود و شماها هم خواهید آمد، در کنار هم خواهیم بود.»
واقعاً آن لحظه ی جدایی و لحظه ی خداحافظی، تاریک ترین لحظه ی عمر ما بود. هیچ ما فکر و تصور نمی کردیم به رهبری که این اندازه، ایمان و عشق و علاقه پیدا کردیم و ایشان نهضتی که خواست درونی همه ی ما بوده، رهبری می کردند و ما هم مثل پروانه، دور شمع وجودشان می گشتیم، یک لحظه احساس بکنیم که از کنار ما می رود. به هر حال، ناچار بودیم و خودمان را تسلیم قضا و قدر کرده بودیم.
خداحافظی صورت گرفت. پیشنهاد کردیم که دو - سه نفر از رفقا بیایند همراه امام، هر کجا که دارند می روند. سرانجام نتیجه بر این شد که آقای احمدآقا و آقای ابراهیم یزدی- که همراه امام هستند، آقای فردوسی پور و آقای دعایی هم به نظرم می آید یا کس دیگر، همراه امام باشند. در این مجموعه، فقط آقای فردوسی پور مورد موافقت قرار گرفت که باشند؛ چون ایشان هم گذرنامه اش جور بود برای کویت. این ها سوار ماشین شدند؛ همان ماشینی که پسر آقای مهری آورده بودند. آن جا جدا شدیم و آن ها سوار ماشین شدند و رفتند برای مرز کویت... .
به هر حال ما برگشتیم . به نجف که رسیدیم، گفتیم که در منزل امام، سری بزنیم و برویم. خب معمولاً آن جا کسی بود. مخصوصاً با توجه به این پیش آمد، سفارش کرده بودیم که باشند تا ما برگردیم. رفتیم منزل امام، دیدیم که همه، مضطرب نشسته اند؛ سراسیمه و ناراحت. گفتم: ای بابا چی شده؟ فکر کردیم مثلاً از رفتن امام نگران اند یا چون ما دیر کردیم، مضطرب اند. گفتند:« چه خبر دارید؟». گفتم: ما که خبری نداریم. امام را رساندیم از مرز صفوان آن طرف و برگشتیم. گفتند:« پس بقیه اش را خبر ندارید؟». گفتم : نه مگر چه شده؟ گفتند:« بله، امام رفتند که بروند کویت و کویت اجازه نداده».
خیلی پکر شدیم. بچه ها نظرشان این بود که همین حالا برگردیم. گفتند:« امام برگشتند و آمدند بصره و الآن در یک هتلی هستند. از آن جا زنگ زدند و گفتند که ما برگشتیم آمدیم و تو این هتل هستیم».
دوباره وحشت، تمام وجود ما را گرفت که امام باز گرفتار چنگال حزب بعث شده و چه خواهد شد! گفتند:« امام فرمودند که ما فردا صبح یا با هلی کوپتر یا با ماشین می رویم برای بغداد که از آن جا تصمیمی بگیریم».
ما همین جور مضطرب و نگران ماندیم که چه بکنیم... به هر حال، فردا صبح دو- سه تا از رفقا، با شتاب و عجله به بغداد رفتند... .
به هر حال، آن روز را هم امام تا عصر در بغداد بودند. یعنی روز که آمدند برای بغداد، تمام روز را بغداد ماندند و شب را هم ماندند. سرانجام تصمیم گرفته شد بگوییم که پروازی که معلوم نیست به کجا می رود و این هواپیما جوری بود که حتی خود برادرهایی که آن جا بودند و مثلاً تا مرز صفوان هم با امام رفته بودند، در وهله ی اول، این پرواز را نمی دانستند؛ یعنی جوری بود که امام فرموده بود:« یک نفر بلیت هواپیما را بگیرد و او بداند و ما. هیچ کس دیگر نباید بداند. هر که هم زنگ زد و یا آمد تماس گرفت، نداند که ما کجا می خواهیم برویم، فقط این قدر بدانند که ما با هواپیما می خواهیم برویم».
ما هم لحظه به لحظه، این خبرها را به ایران می دادیم، تمام وقت به اروپا می دادیم؛ به بچه های انجمن اسلامی که مکرر ارتباط می گرفتند و خبر را دریافت می کردند. در نتیجه، می توانم بگویم دو شبانه روز طول کشید یا بیش تر که ما در نجف نمی دانستیم امام کجا رفته است! هواپیما پرواز کرد و از عراق رفت؛ اما کجا و در چه کشوری فرود آمد، آیا سالم پایین آمد، اطلاعی نداشتیم. خب طبیعی است که این، واقعاً سخت است. لحظات بسیار دشواری که دقیقاً آدم می تواند بگوید در یک همچون شرایطی، هر دقیقه ای، یک عمر حساب می شود.

عمر اگر خوش گذرد، زندگی نوح، کم است
ور به تلخی گذرد، نیم نفس، بسیار است

به هر حال، بایستی تحمل می کردیم تا این که برای اولین بار، روز سوم یا چهارم بود که مضطرب و نگران در بیرونی خانه ی امام نشسته بودیم که تلفن زنگ زد و احمدآقا، نوید ورودشان را به پاریس به ما دادند و گفتند:« ما در پاریس هستیم؛ در یک دهکده ای مستقر شدیم و امام هم حال شان خوب است و آقایان، نگران نباشید!» که ما را واقعاً از نگرانی در آورد... .
دو- سه روزی نگذشته بود که امام، اولین اعلامیه را دادند و بعد هم مصاحبه کردند که سرانجام معلوم شد ایشان در « نوفل لوشاتو» منزلی را اجاره کرده اند و به همان درخت سیب- که درخت پیروزی انقلاب اسلامی هم نام گرفت- تکیه داده اند... .
 

پی نوشت ها :
 

(1) از شهر بیرون رفت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) ( با ترس) همچنان که موسی با ترس از فرعونیان از شهر خارج شد»
 

منبع:نشریه پاسدار اسلام، شماره 338