تبلیغات
روح الله - نوای موسیقی ایرانی در دیوان امام خمینی (ره)
نوای موسیقی ایرانی در دیوان امام خمینی (ره)


در دیوان حضرت امام خمینی(رحمت الله علیه) به قصیده‌ای برمی‌خوریم كه در مدح ولی‌عصر(عجّل الله تعالی فرجه الشریف) و در ایام جوانی (ایام تحصیل ایشان در قم) سروده شده است. امام خمینی در بیت 15 و 16 این قصیده، نام چند مقام موسیقی ایرانی را آورده است كه در نوع خود نكتة جالب توجهی است:
عشق بلبل كرده گل را در حریم باغ بیتاب
آشكارا گوید از «شهناز» و «شور» و «مهربانی»
قمریك «ماهور» خواند، هدهد «آواز عراقی»
كبك صوت «دشتی» و تیهـو «بیـات اصفهانی» (ص 264 دیوان)
ابتدای قصیده در وصف نوروز و بهاران است و مقامهای اشاره شده عبارتند از:‌ شور و ماهور كه در ردیف موسیقی ایرانی دستگاه هستند؛
دشتی كه آواز است و از متعلقات دستگاه شور؛ بیات اصفهان نیز آواز است و منشعب از دستگاه همایون. ...
شهناز گوشه‌ای است از دستگاه شور؛ ‌مهربانی گوشه‌ای است از آواز بیات ترك (زند) كه آوازی است منشعب از دستگاه شور و آواز عراقی یا همان گوشه عراق كه از گوشه‌های دستگاه نوا، دستگاه ماهور و آواز افشاری نیز منشعب از دستگاه شور است.
ردیف امروزه موسیقی ایرانی یادگاری است از آقاعلی‌‌اكبرخان فراهانی كه توسط برادرزاده‌های هنرمندش میرزاعبدالله و میرزا حسین‌قلی تدوین شده است.
هفت دستگاه: شور، همایون، سه‌گاه، چهارگاه، ماهور، راست پنجگاه و نوا. و پنج یا شش آواز ابوعطا، بیات ترك، دشتی، افشاری و كُردبیات كه از دستگاه شور منشعب‌اند و بیات اصفهان كه از دستگاه همایون انشعاب یافته است.
در شعر كلاسیك فارسی، فراوان از مقامهای (دستگاههای) موسیقی ایرانی یاد شده است. برای نمونه به اشعار بزرگانی همچون مولانا، حافظ، سعدی، عطار و... بنگرید.
حال اشاره حضرت امام (یك طلبه جوان) به دستگاهها و گوشه‌های موسیقی ایرانی آیا نشانة آشنائی یك طلبة علوم دینی است كه گرایش به فلسفه و عرفان دارد یا از این فراتر بوده است.
كم و بیش می‌دانیم علمایی كه دارای مرتبة بالایی از علوم ظاهری هم بوده‌اند با موسیقی آشنایی كامل داشته‌اند. بطور مثال دانشمند بزرگی چون شیخ بهایی اینگونه بوده و در كشكول توضیحات نسبتاً كاملی دربارة موسیقی عرضه می‌دارد. بگذریم از این كه شعرایی كه با موسیقی آشنا بوده‌اند، شعرشان آهنگین‌تر و دلرباتر از دیگر شعراست. نكتة جالب توجه در این دو بیت، اشاره به دو گوشة شهناز و مهربانی است و این نشانه اشراف حضرت امام به اجزای موسیقی ردیفی ایرانی است.
نوای موسیقی ایرانی با جان و دل و زمان و مكان ایرانیان درآمیخته است. گوش مردم این مرز و بوم آشنا به میزان ربع پرده و ضرباهنگ عرفانی این نوای افلاكی است. نكتة بسیار مهم در غزلیات پیر می زدة جماران، بسامد بالای واژة طرب و مطرب است. تصور كنید كه آیا جهان بدون موسیقی امكان‌پذیر است؟
در اینجا بیت آخر غزل پرتو خورشید را به عنوان حُسن ختام این مقاله به عنوان نشانة علاقة فقیهی عارف‌مشرب و هنرمند به موسیقی، این هنر جمالی افلاكی، نقل می‌كنم.
دكّة زُهد ببندید در این فصل طرب
كه بگوش دل ما نغمة تار آمد باز
یادش بخیر كه گوش طربش به دست مطرب ازل بود و جانش در سماع عشق حضرت دوست. راهش پررهرو باد.
منبع: روزنامه اطلاعات